قدرت طاهری – پژوهشگر اقتصاد
یکی از راهکارهای نوین برای استفاده هم‌زمان از این منابع، نصب سامانه‌های فتوولتائیک شناور ( Floating Photovoltaics) بر سطح آب مخازن سدها است.سامانه‌های فتوولتائیک خورشیدی شناور (FPV) بر روی مخازن سدهای ایران، شامل نصب آرایه‌های فتوولتائیک بر سطح آب مخازن سدها با هدف تولید برق تجدیدپذیر، کاهش تبخیر آب و بهره‌برداری بهینه از زیرساخت‌های موجود است. در ایران، ارزیابی‌های ملی، صدها مخزن را به‌عنوان مکان‌های بالقوه برای توسعه این فناوری شناسایی کرده‌اند.
در این ارزیابی‌ها، با بهره‌گیری از تحلیل‌های مبتنی بر سامانه اطلاعات جغرافیایی (GIS)، داده‌های تابش خورشیدی و مدل‌سازی تبخیر، امکان‌سنجی احداث نیروگاه‌های خورشیدی شناور، ظرفیت تولید انرژی و منافع مشترک در حوزه آب و انرژی مورد بررسی قرار می‌گیرد.این رویکرد، با توجه به برخورداری ایران از ظرفیت قابل‌توجه تابش خورشیدی و وجود زیرساخت‌های گسترده برق‌آبی، می‌تواند زمینه توسعه ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر را بدون ایجاد رقابت با اراضی کشاورزی و سایر کاربری‌های زمین فراهم کند.
اهمیت راهبردی و سیاستیفناوری FPV در ایران از اهمیت راهبردی و سیاستی قابل‌توجهی برخوردار شده است. این فناوری می‌تواند به تقویت تاب‌آوری شبکه برق، جبران بخشی از نوسانات و تغییرات فصلی تولید نیروگاه‌های برق‌آبی و توسعه رویکرد یکپارچه آب و انرژی کمک کند.انعقاد تفاهم‌نامه‌ها و برنامه‌های مرتبط با توسعه انرژی خورشیدی در برخی مکان‌های راهبردی، از جمله محدوده مخازن سدها، نشان‌دهنده افزایش توجه به اجرای پروژه‌های آزمایشی و توسعه تدریجی ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی شناور است.
چنین پروژه‌هایی، در صورت موفقیت و فراهم شدن زیرساخت‌های لازم، می‌توانند به توسعه ظرفیت‌های قابل‌توجه تولید برق منجر شوند و هم‌زمان مزایایی نظیر کاهش تبخیر آب و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای را به همراه داشته باشند.چالش‌های فنی، اقتصادی و نظارتیبا وجود مزایای بالقوه، توسعه سیستم‌های FPV در ایران با مجموعه‌ای از چالش‌های فنی، اقتصادی، اجرایی و نظارتی روبه‌رو است.
از مهم‌ترین این چالش‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
انتخاب مکان مناسب با توجه به نوسانات سطح آب مخازن؛
طراحی و اطمینان از عملکرد سیستم‌های لنگراندازی و مهاربندی؛
هزینه‌های سرمایه‌گذاری اولیه بالاتر نسبت به نیروگاه‌های خورشیدی زمینی؛
محدودیت‌های تأمین تجهیزات، انتقال فناوری و منابع مالی؛
پیچیدگی‌های اجرایی و تدارکاتی؛
و ضرورت تدوین چارچوب‌های مناسب زیست‌محیطی، حقوقی و حکمرانی
از این‌رو، بسیاری از تحلیلگران و پژوهشگران بر ضرورت اجرای پروژه‌های آزمایشی و انجام مطالعات فنی ـ اقتصادی متناسب با شرایط هر منطقه تأکید دارند. نتایج این مطالعات می‌تواند مبنای مناسبی برای تصمیم‌گیری در زمینه سیاست‌گذاری، انتخاب فناوری، تأمین مالی و توسعه تجاری پروژه‌های FPV فراهم کند.
مطالعات و تجربیات موردی در ایرانمطالعات موردی و تحقیقات انجام‌شده در ایران، از جمله ارزیابی ظرفیت توسعه FPV در ۱۱۷ مخزن و بررسی امکان استقرار این فناوری در ارتباط با سد کارون ۴، نشان‌دهنده ظرفیت قابل‌توجه این فناوری برای افزایش تولید برق تجدیدپذیر و صرفه‌جویی در منابع آب است.
در عین حال، این مطالعات برخی شکاف‌های دانشی و نیازهای نظارتی را نیز آشکار کرده‌اند که برای ارزیابی عملکرد بلندمدت سامانه‌ها و بررسی آثار زیست‌محیطی آنها باید مورد توجه قرار گیرند.پژوهش‌های جاری بر اهمیت طراحی متناسب با ویژگی‌های هر سایت، دسترسی و شفافیت داده‌ها و هماهنگی نیروگاه‌های خورشیدی شناور با بهره‌برداری موجود از سد و مخزن تأکید دارند. توجه به این عوامل می‌تواند زمینه استقرار مقیاس‌پذیر، پایدار و اقتصادی سیستم‌های FPV در ایران را فراهم سازد.